Can đảm cũng có nghĩa là thừa nhận điểm giới hạn của bản thân tại thời điểm nào đó.

Kavi Baba

– Baba, vì sao đôi khi mình làm chuyện tốt, nhưng lại không cảm thấy tốt? 

– Chính xác hơn thì cảm giác ‘không tốt’ của con là gì? 

– … Sao nhỉ … Con không biết mô tả sao cho chính xác …

Tôi thả lưng trượt toài từ trên tường xuống đất. Rồi tôi lại lăn tròn trên sàn hiên, ngọ nguậy khó chịu như con sâu đang chui khỏi cái kén của chính nó. Buổi chiều vẫn còn chút nắng, Kavi Baba khi ấy vừa trở về nhà sau một cuộc hẹn quan trọng, ông còn mặc nguyên bộ âu phục hiếm khi dùng tới. Tôi hỏi trong lúc Baba đang sắp xếp lại các túi giấy đồ đạc lên chiếc kệ nhỏ trước hiên nhà. Sau khi quan sát tôi, Baba ngừng tay và ngồi xuống bên cạnh, trìu mến đáp:

– Đừng chỉ luôn diễn giải mơ hồ, ta sẽ không thay con gọi tên đâu, nếu con cứ lười nhác trong suy nghĩ của mình, nó sẽ trở thành tiền lệ cho vô số những sự cẩu thả khác đấy.

Sự cẩn trọng đúng lúc ấy khiến Kavi Baba luôn thật đáng tin cậy. Tôi chỉnh lại tư thế ngồi của mình, lục tìm một vài mẩu ký ức và phản hồi:

– Vậy thì con sẽ bắt đầu với cảm giác thường trực nhất: sự thất vọng và sợ hãi. 

– Được. Con nói tiếp đi. 

– Con thấy thế giới và con người thật đáng sợ, Baba ạ. Chưa bao giờ con thực sự chấp nhận được những điều là hiển nhiên ngoài kia…. Nhưng con cũng là con người, là một trong số rất nhiều đó, ý nghĩ này thậm chí còn đáng sợ hơn. 

– Được rồi, trước đó con đang nhắc đến chuyện làm việc tốt, phải chứ? 

– Vâng, con cảm tưởng như mình cứ bị kéo về bất cứ nơi nào có sự chịu đựng và khổ đau, con cảm thấy mình có trách nhiệm cải đổi và ít nhất thì giúp đỡ được dù chút ít nào đó. Nhưng mà… Sau cùng thì con thấy bất lực quá! Mọi chuyện vẫn cứ ngổn ngang, bừa bộn. Nói đâu xa, chính bản thân con cũng đã lo liệu phần mình xong đâu.

– Ta có thể hiểu là con đang thất vọng về mình?

– Vâng.

– Hay cả những người khác nữa? 

– Có luôn đấy ạ – Tôi cười xòa, thở hắt ra một hơi dài rồi tiếp tục – Con đã dùng từ “nhưng”, tức là lẽ ra khi làm một chuyện đúng đắn, chúng ta sẽ cảm thấy hài lòng, tích cực, hay chí ít là nhẹ nhàng – phải vậy không Ba?

– Nếu vậy thì vì sao con đã cảm thấy không ổn? 

– Chẳng lẽ là vì những gì con làm vốn … không đúng? 

Baba mỉm cười, ông đã kịp bắt được sự run rẩy vừa khởi lên trong tôi và hỏi: 

– Những điều đúng đắn, tốt đẹp mà con hay mọi người làm ấy là để làm gì?

– Ôi, có quá nhiều lý do, con không kể hết được đâu! 

– Ta sẽ phải cắt ngang con ở đây một chút, con thấy ổn để nghe chứ?

– Vâng ạ, con đang nghe. 

– Và con này, hãy nhớ con không cần phải cảm thấy bị thuyết phục bởi ta vì chúng ta không trò chuyện nhằm mục đích ấy. Nói ra là việc ta chọn, còn phần nghe, hiểu và tin đến đâu hoàn toàn thuộc phân định ở con. 

– Con hiểu. 

– Được. Vậy thì ta nói rằng con đã có kỳ vọng khi làm những điều mà con gọi là đúng đắn và tốt đẹp ấy. Bởi trong tâm trí con đã đặt ra sẵn những giả định, từ chính những “lẽ ra” và “đáng ra thì mọi thứ nên thế này hay thế khác” mà con bị thất vọng. Có thể con chưa nhận thấy, bên trong con vẫn âm thầm có một nhu cầu được ghi nhận. Nó giống như một dấu mộc cho con thẩm quyền để có thể ngẩng cao đầu, hất hàm nói: “Những gì tôi nghĩ, tôi tin, tôi biết mới là đúng đó nhé!”. Con yêu dấu, đó chẳng là gì ngoài cái tôi. 

Về câu hỏi những điều đúng đắn, tốt đẹp mà con hay mọi người làm ấy là để làm gì? Thì câu trả lời rất đơn giản là để cảm nhận được tình yêu thương vô điều kiện, sự sáng rõ tận cùng, niềm vui hân hoan, tự do, tự trị, sự hiện diện – vẻ đẹp của các phẩm chất cao quý và cảm giác cuộc sống này có ý nghĩa. Ta đang nói với giả định rằng con đã có thể chăm sóc cho cuộc đời nhỏ của con, như là những bữa ăn và nơi nằm nghỉ. Ta tin con đã đủ trải nghiệm sống để nhìn thấy mô thức truy cầu chung này. Tất cả những chương trình nghị sự, tất cả những cầu tìm tâm linh, tôn giáo, tất cả những phiêu lưu tâm tưởng trong nghệ thuật,.. tất cả – ở mọi quy mô và hình thức, nơi chốn – đều hướng đến tầm nhìn về một thế giới bình an, hạnh phúc, thịnh vượng và dễ dàng, nơi con thảnh thơi và hạnh phúc. Phải chứ con?

– Vâng, con vẫn muốn nghe tiếp.

– Tốt lắm! Và cho dù con đã làm gì, ta tin rằng con cũng chỉ mong muốn những kết quả tích cực, những cải thiện trong cuộc sống của ai đó. Dẫu thế, đôi khi phản ứng con nhận lại là trái ngược. Con có bao giờ cảm tưởng như mình muốn cuộc đời một ai đó tốt đẹp hơn cả chính họ muốn không?

– Con đã từng thế …

– Cảm ơn con vì đã trung thực. Vậy thì hẳn con hiểu được rằng người nhận trợ giúp sẽ không thay đổi vì không cảm thấy có lợi cho họ. Như ta nói, tạm chưa bàn liệu nhìn nhận ở họ về điều gì nên được làm có chính xác không. Khi người nhận cảm thấy họ bị can thiệp, bị ép vào thế phải nhận ơn huệ thì chẳng còn gì khác ngoài cảm giác bị xúc phạm, hay xem nhẹ cả. 

– Vâng, con vẫn đang bắt được tốc độ của Ba. Vậy nên, sau khi trải qua chặng đường của những tác động thô, người ta hiểu ra chỉ có duy nhất cách thay đổi nhận thức là bền vững và triệt để. Và Ba ơi, việc ấy thậm chí còn vô vọng hơn nữa!

– Dĩ nhiên rồi.

– Sao cơ? Vâng! Đúng thế, dĩ nhiên rồi! – Tôi phì cười.

Chúng tôi vẫn hay cùng bật cười mỗi khi thảo luận đi quá sâu như vậy. Một mặt, nội dung thì càng trở nên phức tạp, một mặt khác đồng thời thì tôi cảm thấy được xoa dịu và thả lỏng trong suốt câu chuyện. Sức mạnh của Baba nằm ở chính điểm này: chẳng có gì là quá to tát hay khó hiểu với ông cả, chẳng có gì mới cả.

Baba đưa mắt lim dim hướng về phía những ngọn cây xa, đặt ra một câu hỏi: 

– Liệu một người sai có thể giúp một người sai khác đúng không con?

Rồi không đợi phản hồi, ông tiếp tục nói: 

“Can đảm thực sự là dám tin vào hành trình của một người, con đang ngầm khẳng định sức mạnh độc lập của linh hồn ấy, rằng họ hoàn toàn có thể ngã rồi đứng dậy và cứng cỏi hơn. Con nói những lời có vẻ ngọt ngào và thông thái, nhưng con nói khi đang ở trong suy nghĩ chạy ngầm rằng, rồi thì cái người này cũng chả thay đổi gì được đâu! Con ạ, đây cũng là dấu vết của giận dữ. Mong muốn cải đổi người khác ấy, nó là thói cao ngạo và bạo lực.

Can đảm cũng có nghĩa là thừa nhận điểm giới hạn của bản thân tại thời điểm nào đó.

Sự thật là con chẳng thể nào xử lý được toàn bộ vấn đề của toàn bộ mọi người trên thế giới.

Sự thật là con thích phần vai của một anh hùng – và chuyện ấy ổn thôi, rất tốt, không phải ai cũng sẵn lòng với phục vụ và trao tặng; nhưng không có gì bảo đảm rằng câu chuyện chỉ xoay quanh mỗi mình con và những gì con cho là đúng thì đúng. 

Con làm một điều gì đó, và khi chẳng một ai khen ngợi hay đón nhận nó thì con rung lắc và ủ dột, thì tức nghĩa con đang làm điều đó để tự chứng tỏ giá trị bản thân mà thôi. Hay con đang thiếu hụt đấy, con ạ. Can đảm nghĩa là nhận thức trừ khi con đã đầy, con mới tràn ra tự động, ấy là lan toả đích thực.

Sự thật rằng đây, bây giờ quả là một thế giới đen tối của những cái tôi và con cũng là một trong số ấy. 

Yêu thương thiếu đi sự thật phút chốc hoá thành giận dữ, ngọn lửa ấy sẽ thiêu rụi mọi tốt đẹp thành đống tro tàn.

Sự thật đánh gục con như vậy đấy, thế nên, con hãy cứ nằm dưới sàn và hít thở một chút đi.

Nếu con tỉnh dậy được, chúng ta sẽ tiếp tục trò chuyện.”

***

Chương I | Chỉnh Vá

Chương 0 | Người Cha đặc biệt